عفونت دهانه رحم؛ علائم، علت، درمان، عفونت مزمن و تفاوت آن با زخم دهانه رحم

عفونت دهانه رحم (سرویسیت) به التهاب یا عفونت ناحیه دهانه رحم گفته می‌شود که ممکن است بر اثر باکتری‌ها، ویروس‌ها، بیماری‌های مقاربتی یا عوامل غیرعفونی ایجاد شود. این مشکل گاهی بدون علامت است، اما می‌تواند باعث ترشحات غیرطبیعی، خونریزی پس از رابطه جنسی، درد لگن و در موارد درمان‌نشده، افزایش خطر عفونت‌های لگنی و ناباروری شود.

 مقدمه

دهانه رحم (سرویکس) مانند یک دروازه بین واژن و رحم عمل می‌کند و نقش مهمی در محافظت از دستگاه تناسلی دارد. زمانی که این ناحیه دچار التهاب یا عفونت شود، ممکن است علائم خفیفی ایجاد کند یا حتی تا مدت‌ها بدون علامت باقی بماند.

یکی از دلایل مهم مراجعه زنان به متخصص زنان، مشاهده ترشحات غیرطبیعی، خونریزی پس از رابطه جنسی یا درد هنگام نزدیکی است که در بسیاری از موارد به التهاب یا عفونت دهانه رحم مربوط می‌شود.

از طرفی، بسیاری از افراد اصطلاحاتی مانند **عفونت دهانه رحم، التهاب دهانه رحم و زخم دهانه رحم** را به جای یکدیگر به کار می‌برند؛ در حالی که این سه مفهوم همیشه یکسان نیستند و هر کدام علت، تشخیص و درمان متفاوتی دارند.

در این مقاله به زبان ساده و بر اساس منابع علمی معتبر، علائم، علت‌ها، روش‌های تشخیص، درمان دارویی و گیاهی، عفونت مزمن دهانه رحم و تفاوت آن با زخم دهانه رحم را بررسی می‌کنیم.

 عفونت دهانه رحم چیست؟

عفونت دهانه رحم یا سرویسیت (Cervicitis) به التهاب بافت دهانه رحم گفته می‌شود که معمولاً در اثر عفونت‌های باکتریایی، ویروسی یا عوامل تحریک‌کننده ایجاد می‌شود. این بیماری ممکن است حاد یا مزمن باشد و در برخی زنان هیچ علامتی ایجاد نکند.

دهانه رحم به‌طور طبیعی با ترشحات و مخاط خود از ورود میکروب‌ها به رحم جلوگیری می‌کند. اما اگر این سد دفاعی آسیب ببیند یا عامل بیماری‌زا وارد آن شود، التهاب ایجاد می‌شود.

در برخی موارد التهاب تنها محدود به دهانه رحم باقی می‌ماند، اما اگر درمان نشود، ممکن است عفونت به رحم، لوله‌های فالوپ و لگن گسترش پیدا کند.

 تفاوت عفونت، التهاب و زخم دهانه رحم چیست؟

این سه اصطلاح مترادف نیستند. التهاب ممکن است در اثر عفونت یا عوامل غیرعفونی ایجاد شود، در حالی که زخم دهانه رحم معمولاً به تغییرات سطح سلول‌های دهانه رحم یا بیرون‌زدگی سلول‌های داخلی (Cervical Ectropion) اشاره دارد و همیشه نشانه عفونت نیست.

 علائم عفونت دهانه رحم

عفونت دهانه رحم می‌تواند بدون علامت باشد، اما در صورت بروز علائم، معمولاً با تغییر ترشحات، خونریزی غیرطبیعی یا درد همراه است. شدت علائم به نوع عامل بیماری‌زا و مدت زمان عفونت بستگی دارد.

شایع‌ترین علائم عبارت‌اند از:

* افزایش ترشحات واژن
* ترشحات زرد، سبز یا چرکی
* بوی نامطبوع ترشحات
* خونریزی پس از رابطه جنسی
* لکه‌بینی بین دو قاعدگی
* درد هنگام رابطه جنسی
* درد یا احساس فشار در لگن
* سوزش یا درد هنگام ادرار
* احساس تحریک یا سوزش واژن

در موارد شدیدتر ممکن است تب، درد شدید لگن یا علائم بیماری التهابی لگن (PID) نیز ایجاد شود که نیازمند بررسی فوری پزشکی است.

 علت‌های عفونت دهانه رحم

عفونت دهانه رحم همیشه ناشی از رعایت نکردن بهداشت نیست.عوامل مختلفی می‌توانند باعث التهاب یا عفونت این ناحیه شوند و تشخیص علت دقیق، در انتخاب درمان مناسب اهمیت زیادی دارد.

 ۱. بیماری‌های مقاربتی (شایع‌ترین علت)

مهم‌ترین عوامل عبارت‌اند از:

* کلامیدیا
* سوزاک
* تبخال تناسلی (HSV)
* تریکومونیازیس
* مایکوپلاسما ژنیتالیوم (در برخی موارد)

۲. رشد بیش از حد باکتری‌های طبیعی واژن

گاهی بدون وجود بیماری مقاربتی، تعادل باکتری‌های واژن به هم می‌خورد و التهاب دهانه رحم ایجاد می‌شود.

 ۳. تحریک شیمیایی

برخی محصولات می‌توانند باعث التهاب شوند؛ مانند:

* دوش واژینال
* اسپرم‌کش‌ها
* ژل‌ها و شوینده‌های معطر
* برخی روان‌کننده‌ها

 ۴. حساسیت (آلرژی)

گاهی حساسیت به لاتکس کاندوم یا برخی محصولات بهداشتی باعث التهاب دهانه رحم می‌شود.

 ۵. عوامل هورمونی

تغییرات هورمونی در دوران بارداری، مصرف قرص‌های جلوگیری از بارداری یا یائسگی ممکن است دهانه رحم را حساس‌تر کند و احتمال التهاب را افزایش دهد.

 چه افرادی بیشتر در معرض خطر هستند؟

احتمال ابتلا به عفونت دهانه رحم در برخی افراد بیشتر است، از جمله:

* داشتن رابطه جنسی محافظت‌نشده
* داشتن بیش از یک شریک جنسی
* سابقه ابتلا به بیماری‌های مقاربتی
* شروع فعالیت جنسی در سن پایین
* استفاده مکرر از دوش واژینال
* سابقه التهاب یا عفونت‌های مکرر واژن
* ضعف سیستم ایمنی

داشتن این عوامل به معنای ابتلای قطعی نیست، اما احتمال بروز بیماری را افزایش می‌دهد.

 آیا عفونت دهانه رحم خطرناک است؟

در بسیاری از موارد، عفونت دهانه رحم با تشخیص به‌موقع و درمان مناسب به‌طور کامل کنترل می‌شود. اما اگر بدون درمان باقی بماند، ممکن است به رحم و لوله‌های فالوپ گسترش پیدا کند و خطر بیماری التهابی لگن (PID)، درد مزمن لگنی، ناباروری یا بارداری خارج‌رحمی را افزایش دهد.

همچنین برخی عفونت‌های دهانه رحم می‌توانند احتمال انتقال یا دریافت سایر عفونت‌های مقاربتی، از جمله HIV، را افزایش دهند.

 عفونت مزمن دهانه رحم چیست؟

عفونت یا التهاب مزمن دهانه رحم زمانی مطرح می‌شود که التهاب برای مدت طولانی ادامه داشته باشد یا با وجود درمان اولیه، دوباره عود کند. در این شرایط، پیدا کردن علت زمینه‌ای اهمیت بیشتری از صرفاً مصرف آنتی‌بیوتیک دارد.

برخلاف عفونت حاد که معمولاً به‌دلیل یک عامل عفونی مشخص ایجاد می‌شود، التهاب مزمن ممکن است تحت تأثیر چند عامل مختلف باشد.

 علل شایع عفونت مزمن دهانه رحم

* درمان ناقص عفونت قبلی
* عفونت مجدد از شریک جنسی درمان‌نشده
* ابتلا به کلامیدیا یا مایکوپلاسما که مدت‌ها بدون علامت باقی مانده‌اند
* تحریک مداوم دهانه رحم (دوش واژینال، مواد شیمیایی، آلرژی)
* تغییرات هورمونی
* پولیپ دهانه رحم
* اکتروپیون (اصطلاح رایج «زخم دهانه رحم»)
* به‌ندرت، تغییرات پیش‌سرطانی یا بدخیم

 علائم عفونت مزمن دهانه رحم

ممکن است علائم خفیف‌تر اما طولانی‌مدت باشند، مانند:

* ترشحات مداوم واژن
* لکه‌بینی مکرر
* خونریزی پس از رابطه جنسی
* درد خفیف هنگام نزدیکی
* احساس ناراحتی در لگن
* عود مکرر علائم پس از درمان

 عفونت دهانه رحم چگونه تشخیص داده می‌شود؟

تشخیص تنها بر اساس علائم امکان‌پذیر نیست، زیرا بسیاری از بیماری‌های زنان علائم مشابهی دارند. پزشک با معاینه و در صورت نیاز آزمایش، علت اصلی را مشخص می‌کند.

معاینه لگنی

در معاینه ممکن است پزشک موارد زیر را مشاهده کند:

* قرمزی دهانه رحم
* تورم
* ترشحات چرکی
* خونریزی با تماس
* علائم اکتروپیون یا پولیپ

 آزمایش‌های احتمالی

بسته به شرایط بیمار، ممکن است این بررسی‌ها انجام شود:

* نمونه‌برداری از ترشحات دهانه رحم
* آزمایش کلامیدیا و سوزاک
* تست تریکوموناس
* آزمایش HPV در صورت وجود اندیکاسیون
* تست پاپ اسمیر (برای بررسی تغییرات سلولی، نه تشخیص عفونت)
* کولپوسکوپی در صورت مشاهده ضایعات مشکوک

 درمان عفونت دهانه رحم

درمان به علت ایجادکننده بستگی دارد. به همین دلیل، مصرف خودسرانه آنتی‌بیوتیک یا داروهای واژینال می‌تواند باعث تأخیر در درمان صحیح یا مقاومت دارویی شود.

اگر علت باکتری باشد

پزشک ممکن است آنتی‌بیوتیک مناسب تجویز کند. در برخی بیماری‌های مقاربتی، درمان هم‌زمان شریک جنسی نیز ضروری است.

اگر علت ویروسی باشد

برای مثال در تبخال تناسلی، داروهای ضدویروس می‌توانند شدت و مدت علائم را کاهش دهند، اما ویروس را به‌طور کامل از بدن حذف نمی‌کنند.

 اگر علت غیرعفونی باشد

در این شرایط، درمان بر حذف عامل تحریک‌کننده یا کنترل التهاب متمرکز است؛ مانند:

* قطع دوش واژینال
* تعویض محصولات حساسیت‌زا
* درمان آلرژی
* درمان پولیپ یا اکتروپیون در صورت نیاز

 درمان گیاهی عفونت دهانه رحم

تاکنون هیچ گیاه دارویی به‌عنوان درمان قطعی عفونت دهانه رحم در مطالعات معتبر معرفی نشده است. اگر علت عفونت باکتریایی یا بیماری مقاربتی باشد، درمان اصلی باید طبق نظر پزشک انجام شود.

بااین‌حال، برخی گیاهان در مطالعات محدود به دلیل خواص ضدالتهابی یا آنتی‌اکسیدانی مورد بررسی قرار گرفته‌اند، اما شواهد کافی برای توصیه آن‌ها به‌عنوان درمان وجود ندارد.

 گیاهانی که بیشتر درباره آن‌ها صحبت می‌شود

* بومادران
* بابونه
* زنجبیل
* زردچوبه
* سیر

این گیاهان ممکن است در چارچوب یک رژیم غذایی سالم به کاهش التهاب عمومی بدن کمک کنند، اما **جایگزین آنتی‌بیوتیک یا درمان تخصصی نیستند.**

—

 عکس التهاب دهانه رحم

بسیاری از کاربران به دنبال مشاهده تصاویر التهاب یا عفونت دهانه رحم هستند، اما باید توجه داشت که **ظاهر دهانه رحم به‌تنهایی برای تشخیص بیماری کافی نیست.**

در تصاویر پزشکی ممکن است موارد زیر دیده شود:

* قرمزی دهانه رحم
* تورم
* ترشحات چرکی
* خونریزی با تماس
* اکتروپیون (زخم دهانه رحم)
* پولیپ

این تغییرات ممکن است در بیماری‌های مختلف مشترک باشند؛ بنابراین تشخیص نهایی تنها با مشاهده عکس امکان‌پذیر نیست و نیاز به معاینه و گاهی آزمایش دارد.

آیا عفونت دهانه رحم باعث ناباروری می‌شود؟

خود عفونت دهانه رحم معمولاً به‌تنهایی باعث ناباروری نمی‌شود، اما اگر درمان نشود و به رحم یا لوله‌های فالوپ گسترش یابد، می‌تواند خطر ناباروری و بارداری خارج‌رحمی را افزایش دهد

این خطر بیشتر در عفونت‌هایی مانند کلامیدیا و سوزاک دیده می‌شود که ممکن است مدت‌ها بدون علامت باقی بمانند.

 آیا عفونت دهانه رحم در بارداری خطرناک است؟

وجود عفونت در دوران بارداری نیازمند ارزیابی پزشکی است، زیرا برخی عفونت‌ها می‌توانند با پیامدهایی مانند:

* زایمان زودرس
* پارگی زودرس کیسه آب
* انتقال عفونت به نوزاد در زمان زایمان

همراه باشند. البته همه انواع التهاب دهانه رحم چنین عوارضی ایجاد نمی‌کنند و نوع عامل بیماری‌زا اهمیت زیادی دارد.

 چگونه از عفونت دهانه رحم پیشگیری کنیم؟

بخش قابل توجهی از موارد عفونت دهانه رحم قابل پیشگیری هستند، به‌ویژه اگر عوامل خطر به‌موقع شناسایی شوند.

 جمع‌بندی

عفونت دهانه رحم یکی از مشکلات شایع زنان است که ممکن است بدون علامت باشد یا با ترشحات غیرطبیعی، خونریزی پس از رابطه جنسی، درد لگن و ناراحتی هنگام نزدیکی بروز کند. تشخیص دقیق علت، مهم‌ترین گام در انتخاب درمان مناسب است. هرچند برخی گیاهان دارویی ممکن است در کاهش التهاب نقش کمکی داشته باشند، اما تاکنون هیچ درمان گیاهی به‌عنوان جایگزین درمان‌های استاندارد پزشکی تأیید نشده است. درمان به‌موقع می‌تواند از بسیاری از عوارض، از جمله بیماری التهابی لگن و آسیب به باروری، پیشگیری کند.

🔴پیج اینستاگرام زنولوژی:https://www.instagram.com/zanology.ir