جراحی فیبروم رحم؛ انواع عمل فیبروم، لیزر و برداشتن رحم

جراحی فیبروم رحم بسته به اندازه، تعداد و محل فیبروم، شدت علائم، سن و برنامه بارداری انتخاب می‌شود. همه فیبروم‌ها به عمل نیاز ندارند. در صورت نیاز، ممکن است فیبروم فقط با میومکتومی برداشته شود و رحم حفظ شود، یا در شرایط خاص هیسترکتومی و برداشتن رحم مطرح شود. برخی فیبروم‌های داخل حفره رحم نیز با هیستروسکوپی و در بعضی موارد با ابزار لیزری قابل درمان هستند.

فیبروم رحم یا میوم رحم یک توده خوش‌خیم است که از بافت عضلانی رحم ایجاد می‌شود. وجود فیبروم به‌تنهایی به معنی نیاز به جراحی نیست؛ تصمیم درمانی بیشتر به علائم، محل و اندازه فیبروم و شرایط فرد بستگی دارد.

جراحی فیبروم رحم چه زمانی لازم می‌شود؟

جراحی فیبروم رحم معمولاً زمانی مطرح می‌شود که فیبروم باعث علائم قابل توجه، خونریزی شدید، درد یا فشار لگنی شده باشد، روی عملکرد رحم اثر گذاشته باشد یا شرایطی ایجاد کرده باشد که درمان‌های دیگر برای فرد مناسب یا مؤثر نباشند. اندازه و محل فیبروم و همچنین تمایل فرد به بارداری در انتخاب روش درمان اهمیت زیادی دارد.

بسیاری از فیبروم‌ها بدون علامت هستند و صرفاً در سونوگرافی دیده می‌شوند. در چنین شرایطی ممکن است پزشک به جای جراحی، پیگیری دوره‌ای را پیشنهاد کند.

از طرف دیگر، وجود علائمی مانند خونریزی شدید قاعدگی، کم‌خونی ناشی از خونریزی، درد یا فشار لگنی، تکرر ادرار، احساس فشار در شکم یا مشکلات مرتبط با باروری می‌تواند نیاز به بررسی دقیق‌تر و در بعضی افراد درمان فعال را مطرح کند.

بنابراین نمی‌توان فقط بر اساس اندازه فیبروم گفت که «حتماً باید عمل شود». محل فیبروم نیز اهمیت زیادی دارد؛ برای مثال یک فیبروم کوچک زیرمخاطی که وارد حفره رحم شده است ممکن است از نظر علائم یا باروری اهمیت بیشتری از یک فیبروم بزرگ‌تر اما دور از حفره رحم داشته باشد.

انواع عمل فیبروم رحم کدام‌اند؟

عمل فیبروم رحم می‌تواند به روش‌های مختلف انجام شود. مهم‌ترین گزینه‌ها شامل میومکتومی هیستروسکوپیک، میومکتومی لاپاراسکوپی یا رباتیک، میومکتومی با جراحی باز و در شرایط خاص هیسترکتومی هستند. انتخاب روش به محل و اندازه فیبروم و شرایط فرد بستگی دارد.

ACOG نیز میومکتومی را به روش‌های مختلف از جمله جراحی باز، لاپاراسکوپی و هیستروسکوپی تقسیم می‌کند و تأکید دارد که انتخاب روش به محل و اندازه فیبروم بستگی دارد.

میومکتومی چیست و چه زمانی انجام می‌شود؟

میومکتومی نوعی جراحی است که در آن فیبروم یا فیبروم‌های رحم برداشته می‌شوند اما خود رحم باقی می‌ماند. به همین دلیل، این روش یکی از گزینه‌های مهم برای زنانی است که می‌خواهند رحم خود را حفظ کنند، به‌خصوص اگر قصد بارداری در آینده داشته باشند.

میومکتومی به یک روش واحد محدود نمی‌شود. اگر فیبروم داخل حفره رحم قرار داشته باشد، ممکن است هیستروسکوپی مناسب باشد. اگر فیبروم در دیواره رحم یا سطح خارجی آن قرار گرفته باشد، بسته به شرایط می‌توان از لاپاراسکوپی، جراحی رباتیک یا جراحی باز استفاده کرد.

حفظ رحم به معنی تضمین بارداری بعد از عمل نیست. باروری تحت تأثیر عوامل مختلفی قرار دارد و خود فیبروم، محل آن، سن، وضعیت تخمدان‌ها، لوله‌های رحمی و عوامل مربوط به شریک جنسی نیز می‌توانند نقش داشته باشند.

عمل فیبروم رحم با هیستروسکوپی چگونه است؟

در هیستروسکوپی، پزشک یک وسیله باریک مجهز به دوربین را از مسیر واژن و دهانه رحم وارد حفره رحم می‌کند و در صورت مناسب بودن شرایط، فیبروم داخل حفره رحم را از همان مسیر برمی‌دارد. در این روش برش شکمی ایجاد نمی‌شود.

هیستروسکوپی بیشتر برای فیبروم‌های زیرمخاطی یا فیبروم‌هایی که به داخل حفره رحم برجسته شده‌اند کاربرد دارد. این روش برای همه انواع فیبروم مناسب نیست؛ فیبروم‌هایی که در عمق دیواره عضلانی رحم قرار گرفته‌اند معمولاً با هیستروسکوپی قابل برداشت کامل نیستند.

ACOG هیستروسکوپی جراحی را یکی از روش‌های درمان فیبروم‌های داخل حفره رحم می‌داند. NICE نیز برای زنان مبتلا به فیبروم‌های زیرمخاطی، برداشتن هیستروسکوپیک فیبروم را به‌عنوان یکی از گزینه‌های درمانی مطرح می‌کند.

یکی از مزایای مهم این روش، عدم نیاز به برش شکمی است؛ اما مناسب بودن آن باید بر اساس نوع و میزان ورود فیبروم به عضله رحم مشخص شود.

آیا هیستروسکوپی همان عمل لیزر فیبروم است؟

خیر. هیستروسکوپی نام روش دسترسی و مشاهده داخل رحم است، در حالی که لیزر یکی از ابزارهایی است که در برخی روش‌های هیستروسکوپیک می‌تواند برای برداشتن یا تخریب فیبروم استفاده شود.

بنابراین عبارت «عمل فیبروم با لیزر» به این معنی نیست که همه فیبروم‌ها را می‌توان با لیزر درمان کرد. کاربرد آن به محل و نوع فیبروم و تجهیزات و تکنیک مورد استفاده جراح بستگی دارد.

آیا عمل فیبروم رحم با لیزر امکان‌پذیر است؟

بله، در برخی موارد فیبروم‌های داخل حفره رحم را می‌توان طی هیستروسکوپی با استفاده از ابزارهایی که ممکن است شامل لیزر باشند درمان کرد؛ اما لیزر یک روش عمومی برای از بین بردن تمام انواع فیبروم رحم نیست. فیبروم‌های عمیق دیواره رحم یا فیبروم‌های بزرگ و متعدد ممکن است به روش دیگری نیاز داشته باشند.

ACOG توضیح می‌دهد که در هیستروسکوپی می‌توان از ریسکتوسکوپ برای از بین بردن فیبروم‌های برجسته به داخل حفره رحم استفاده کرد و این ابزار می‌تواند با انرژی الکتریکی یا پرتو لیزر کار کند.

بنابراین اگر در تبلیغات یا جست‌وجوهای اینترنتی با عبارت‌هایی مانند «درمان تمام فیبروم‌ها با لیزر» یا «از بین بردن فیبروم بدون عمل» مواجه شدید، باید مشخص شود دقیقاً چه نوع فیبرومی مدنظر است و منظور از لیزر چه تکنیکی است.

جراحی فیبروم با لاپاراسکوپی و رباتیک

در میومکتومی لاپاراسکوپی، جراح از طریق چند برش کوچک در شکم ابزارهای جراحی و دوربین را وارد می‌کند و فیبروم را از رحم جدا می‌کند. در برخی مراکز نیز میومکتومی رباتیک انجام می‌شود که در آن جراح سیستم رباتیک را کنترل می‌کند.

این روش‌ها می‌توانند در افراد منتخب نسبت به جراحی باز برش‌های کوچک‌تر و دوره نقاهت کوتاه‌تری داشته باشند، اما برای هر فیبروم مناسب نیستند.

تعداد و اندازه فیبروم‌ها، محل آن‌ها، اندازه رحم و تجربه جراح در تعیین امکان استفاده از جراحی کم‌تهاجمی نقش دارند.

در بعضی جراحی‌های لاپاراسکوپی برای خارج کردن فیبروم‌های بزرگ از روش خرد کردن بافت یا مورسلِیشن استفاده می‌شود. انتخاب این روش باید با توجه به شرایط فرد و ملاحظات ایمنی انجام شود و بافت خارج‌شده نیز در صورت لزوم برای بررسی پاتولوژی ارسال می‌شود.

عمل فیبروم با جراحی باز چه زمانی انجام می‌شود؟

میومکتومی باز زمانی ممکن است مورد توجه قرار گیرد که اندازه، تعداد یا محل فیبروم‌ها باعث شود جراحی کم‌تهاجمی انتخاب مناسبی نباشد. در این روش برش بزرگ‌تری در شکم ایجاد می‌شود تا جراح دسترسی مستقیم‌تری به رحم داشته باشد.

مزیت اصلی جراحی باز، دسترسی مناسب جراح به رحم در شرایط پیچیده‌تر است؛ اما در مقایسه با روش‌های کم‌تهاجمی معمولاً برش بزرگ‌تر و دوره بهبودی طولانی‌تری دارد.

اینکه یک فیبروم با لاپاراسکوپی قابل برداشتن است یا نیاز به جراحی باز دارد، فقط با یک عدد از گزارش سونوگرافی مشخص نمی‌شود و باید شرایط کلی رحم و فیبروم‌ها ارزیابی شود.

برداشتن رحم بخاطر فیبروم چه زمانی انجام می‌شود؟

برداشتن رحم یا هیسترکتومی یکی از درمان‌های فیبروم است، اما به این معنی نیست که هر زنی که فیبروم دارد باید رحم خود را بردارد. این روش در شرایطی مطرح می‌شود که علائم شدید باشند، سایر گزینه‌ها مناسب یا مؤثر نباشند، یا فرد پس از بررسی کامل تصمیم به انجام آن بگیرد.

هیسترکتومی درمان قطعی فیبروم‌های موجود در رحم است، زیرا با برداشتن رحم دیگر فیبرومی در رحم باقی نمی‌ماند. اما در مقابل، پس از برداشتن رحم امکان بارداری وجود نخواهد داشت.

به همین دلیل، تصمیم برای هیسترکتومی باید با توجه جدی به تمایل فرد به باروری، شدت علائم، شرایط رحم، گزینه‌های جایگزین و عوارض احتمالی گرفته شود.

هیسترکتومی می‌تواند از طریق روش‌های مختلفی از جمله لاپاراسکوپی، جراحی باز یا در برخی شرایط از مسیر واژن انجام شود. انتخاب مسیر جراحی به وضعیت فرد و شرایط رحم بستگی دارد.

NICE توصیه می‌کند پیش از تصمیم برای هیسترکتومی، درباره پیامدهای آن از جمله باروری، عملکرد مثانه، عوارض جراحی، احتمال نیاز به درمان‌های دیگر و گزینه‌های جایگزین با فرد گفت‌وگو شود.

آیا برای درمان فیبروم حتماً باید رحم برداشته شود؟

خیر. برداشتن رحم تنها یکی از گزینه‌های درمان فیبروم است و در بسیاری از زنان گزینه‌های دیگری وجود دارد. بسته به شرایط، می‌توان از پیگیری، درمان دارویی، میومکتومی، هیستروسکوپی یا برخی روش‌های مداخله‌ای مانند آمبولیزاسیون شریان رحمی استفاده کرد.

انتخاب بین این روش‌ها به اندازه، تعداد و محل فیبروم، شدت علائم، سن، تمایل به حفظ رحم و برنامه بارداری بستگی دارد.

برای مثال، اگر یک فیبروم زیرمخاطی عامل خونریزی غیرطبیعی باشد، ممکن است برداشتن همان فیبروم با هیستروسکوپی مطرح شود و نیازی به برداشتن رحم نباشد.

از طرف دیگر، در فردی با فیبروم‌های متعدد، رحم بسیار بزرگ یا علائم شدید و شرایطی که سایر گزینه‌ها مناسب نیستند، هیسترکتومی ممکن است یکی از انتخاب‌های منطقی باشد.

آیا بعد از جراحی فیبروم امکان بارداری وجود دارد؟

پس از میومکتومی، چون رحم حفظ می‌شود، امکان بارداری از نظر وجود رحم باقی می‌ماند؛ اما جراحی فیبروم به معنی تضمین بارداری نیست. تأثیر فیبروم بر باروری و تأثیر جراحی نیز به محل فیبروم، تعداد آن‌ها و عوامل دیگر باروری بستگی دارد.

در برخی زنان، فیبروم‌هایی که حفره رحم را تغییر شکل می‌دهند می‌توانند با مشکلات باروری یا سقط مکرر ارتباط داشته باشند. به همین دلیل، اگر هدف فرد بارداری است، تصمیم برای درمان باید با در نظر گرفتن این هدف انجام شود.

بعد از بعضی انواع میومکتومی نیز ممکن است پزشک توصیه کند تا مدتی برای بارداری صبر شود تا رحم فرصت کافی برای ترمیم داشته باشد. مدت این فاصله به نوع جراحی و شرایط فرد بستگی دارد و باید از جراح پرسیده شود.

قبل از جراحی فیبروم چه بررسی‌هایی لازم است؟

پیش از جراحی، باید مشخص شود فیبروم‌ها دقیقاً کجا قرار دارند، چند عدد هستند، چه اندازه‌ای دارند و آیا حفره رحم را تغییر شکل داده‌اند یا خیر. سونوگرافی معمولاً یکی از بررسی‌های اصلی است و در شرایطی که اطلاعات بیشتری لازم باشد، MRI می‌تواند به مشخص شدن موقعیت و ویژگی‌های فیبروم کمک کند.

در افرادی که خونریزی شدید دارند، بررسی کم‌خونی نیز اهمیت دارد. همچنین اگر علائم یا یافته‌های بالینی احتمال بیماری دیگری را مطرح کنند، ممکن است بررسی‌های تکمیلی لازم شود.

NICE توصیه می‌کند پیش از میومکتومی یا آمبولیزاسیون شریان رحمی، رحم و فیبروم‌ها با سونوگرافی ارزیابی شوند و اگر برای مشخص شدن موقعیت، اندازه، تعداد یا عروق فیبروم اطلاعات بیشتری لازم باشد، MRI در نظر گرفته شود.

آیا اندازه فیبروم به‌تنهایی برای تصمیم به عمل کافی است؟

خیر. اندازه مهم است اما تنها معیار نیست. یک فیبروم کوچک که به داخل حفره رحم برجسته شده ممکن است علائم قابل توجهی ایجاد کند، در حالی که فیبروم بزرگ‌تری که در محل دیگری قرار دارد ممکن است علائم کمی داشته باشد.

به همین دلیل، گزارش سونوگرافی باید در کنار علائم و اهداف درمانی فرد تفسیر شود.

دوره نقاهت عمل فیبروم رحم چقدر است؟

مدت نقاهت به نوع عمل بستگی دارد. معمولاً جراحی‌های کم‌تهاجمی و هیستروسکوپیک نسبت به جراحی باز دوره بهبودی کوتاه‌تری دارند، اما زمان بازگشت به فعالیت‌های معمول برای هر فرد متفاوت است.

بعد از عمل ممکن است برای مدتی درد، خستگی یا لکه‌بینی وجود داشته باشد. میزان این علائم به نوع جراحی و شرایط فرد بستگی دارد.

دستورالعمل پزشک درباره فعالیت بدنی، رابطه جنسی، استحمام، بازگشت به کار و زمان مراجعه بعدی باید در اولویت قرار گیرد.

خطرات و عوارض جراحی فیبروم رحم چیست؟

هر جراحی می‌تواند با عوارض همراه باشد و جراحی فیبروم نیز از این قاعده مستثنی نیست. خونریزی، عفونت، آسیب به اندام‌های اطراف و عوارض مرتبط با بیهوشی از جمله خطراتی هستند که بسته به نوع عمل و شرایط فرد مطرح می‌شوند.

در هیستروسکوپی نیز عوارض اختصاصی مانند مشکلات مربوط به مایعی که برای باز نگه داشتن حفره رحم استفاده می‌شود ممکن است رخ دهد.

همچنین در میومکتومی، باقی ماندن یا ایجاد فیبروم‌های جدید در آینده امکان‌پذیر است؛ زیرا در این روش رحم حفظ می‌شود و علت زمینه‌ای ایجاد فیبروم به‌طور کامل از بین نمی‌رود.

در هیسترکتومی، از آنجا که رحم برداشته می‌شود، امکان بارداری از بین می‌رود. در مورد برداشتن تخمدان‌ها نیز باید توجه داشت که برداشتن رحم لزوماً به معنی برداشتن تخمدان‌ها نیست و تصمیم درباره تخمدان‌ها موضوع جداگانه‌ای است.

آیا می‌توان فیبروم را بدون جراحی درمان کرد؟

بله، بسته به شرایط فرد، همه درمان‌های فیبروم جراحی نیستند. در برخی افراد می‌توان فیبروم بدون عمل جراحی پیگیری یا با دارو و بعضی روش‌های مداخله‌ای درمان کرد. انتخاب روش به علائم، اندازه و محل فیبروم، سن و برنامه بارداری بستگی دارد.

برخی درمان‌های دارویی می‌توانند علائمی مانند خونریزی شدید یا درد را کنترل کنند، اما همه داروها خود فیبروم را از بین نمی‌برند.

از روش‌های مداخله‌ای نیز می‌توان به آمبولیزاسیون شریان رحمی اشاره کرد. در این روش، جریان خون‌رسانی به فیبروم کاهش داده می‌شود تا فیبروم به‌تدریج کوچک شود. ACOG این روش را یکی از گزینه‌های درمانی برای برخی زنانی می‌داند که می‌خواهند رحم خود را حفظ کنند.

با این حال، انتخاب روش غیرجراحی نیز نیازمند ارزیابی پزشکی است و نمی‌توان یک روش را برای همه زنان مبتلا به فیبروم مناسب دانست.

چه زمانی برای فیبروم رحم باید به پزشک مراجعه کرد؟

اگر فیبروم با خونریزی شدید، درد مداوم یا قابل توجه، احساس فشار لگنی، تکرر ادرار، افزایش اندازه شکم، کم‌خونی، مشکلات باروری یا تغییرات قابل توجه در الگوی قاعدگی همراه باشد، بهتر است برای ارزیابی دقیق مراجعه شود.

همچنین اگر فیبروم در سونوگرافی بزرگ یا متعدد گزارش شده است، یا گزارش تصویربرداری درباره محل آن ابهام دارد، تصمیم‌گیری درباره درمان بهتر است بعد از بررسی تخصصی انجام شود.

اگر خونریزی بسیار شدید، ضعف شدید، سرگیجه یا علائم نگران‌کننده ایجاد شده است، مراجعه فوری برای ارزیابی پزشکی اهمیت دارد.

آیا برای فیبروم باید مستقیم سراغ جراحی رفت؟

خیر. اولین قدم معمولاً مشخص کردن این است که فیبروم چه مشکلی ایجاد کرده و آیا اصلاً نیاز به درمان فعال دارد یا خیر. سپس با توجه به محل و اندازه فیبروم، علائم و هدف فرد، گزینه‌های دارویی، مداخله‌ای یا جراحی بررسی می‌شوند.

این موضوع به‌ویژه برای زنانی که قصد بارداری دارند اهمیت دارد؛ زیرا انتخاب درمان باید تا حد امکان با هدف حفظ باروری هماهنگ باشد.

آیا جراحی فیبروم بهترین روش درمان است؟

هیچ روش واحدی را نمی‌توان برای تمام زنان مبتلا به فیبروم «بهترین» دانست. درمان مناسب، روشی است که با شرایط فرد، علائم، محل و اندازه فیبروم و اهداف او بیشترین تناسب را داشته باشد.

برای یک زن ممکن است پیگیری کافی باشد؛ برای فرد دیگری دارو یا آمبولیزاسیون مناسب‌تر باشد؛ در فرد دیگری میومکتومی برای حفظ رحم انتخاب شود و در شرایط خاص نیز هیسترکتومی منطقی باشد.

بنابراین قبل از تصمیم به عمل، بهتر است مشخص شود که هدف درمان دقیقاً چیست: کنترل خونریزی، کاهش درد و فشار، بهبود شرایط حفره رحم، حفظ باروری یا حل یک مشکل خاص ایجادشده توسط فیبروم.

چه کسی می‌تواند درباره نیاز به جراحی فیبروم تصمیم بگیرد؟

تصمیم‌گیری درباره جراحی فیبروم باید توسط متخصص زنان و بر اساس علائم، معاینه، تصویربرداری و اهداف درمانی فرد انجام شود. در شرایطی که نوع یا محل فیبروم برای انتخاب روش اهمیت زیادی دارد، ممکن است بررسی‌های تکمیلی نیز لازم باشد.

اگر درباره گزارش سونوگرافی، نیاز به جراحی، امکان حفظ رحم یا انتخاب بین میومکتومی و هیسترکتومی تردید دارید، ارزیابی فردی می‌تواند به تصمیم‌گیری دقیق‌تر کمک کند.

جمع‌بندی

جراحی فیبروم رحم تنها یکی از روش‌های درمان این بیماری است و همه زنان مبتلا به فیبروم به عمل نیاز ندارند. زمانی که درمان جراحی لازم باشد، انتخاب روش به محل، اندازه و تعداد فیبروم‌ها، شدت علائم و هدف فرد از درمان بستگی دارد.

میومکتومی با برداشتن فیبروم و حفظ رحم انجام می‌شود و می‌تواند برای برخی زنانی که قصد حفظ باروری دارند گزینه مهمی باشد. فیبروم‌های زیرمخاطی در شرایط مناسب ممکن است با هیستروسکوپی برداشته شوند و در برخی روش‌های هیستروسکوپیک از لیزر نیز استفاده می‌شود.

از سوی دیگر، برداشتن رحم یا هیسترکتومی برای همه افراد مبتلا به فیبروم ضروری نیست و تصمیمی دائمی است که باید پس از بررسی گزینه‌های جایگزین و با توجه به برنامه باروری فرد گرفته شود.

در نهایت، مهم‌ترین نکته این است که به جای انتخاب روش بر اساس نام‌هایی مانند «لیزر»، «لاپاراسکوپی» یا «عمل باز»، ابتدا مشخص شود کدام روش برای نوع فیبروم و شرایط شخصی شما مناسب‌تر است.